Dava Görevli ve Yetkili Mahkemede Görülmelidir

0
141

Dava Görevli ve Yetkili Mahkemede Görülmelidir

Evlenmenin butlanı davasında davanın görevli ve yetkili mahkemede görülmesi gerekmektedir.

Görevli Mahkeme

4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanunun m. 4, b. l hükmüne göre 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun Üçüncü Kısım hariç olmak üzere İkinci Kitabı olan TMK. m. 118-395. Maddelerinin düzenlendiği bölümün  konusu olan aile hukukundan doğan dava ve işler 20.4.2004 tarihinden sonra aile mahkemesinde görülecektir.

4787 Sayılı Kanun madde 2. f. II hükmüne göre aile mahkemesi kurulamayan yerlerde ise TMK. m. 118-395 kapsamına giren dava ve işlere, dolayısıyla evlenmenin butlanı davasına Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen Asliye Hukuk Mahkemesince bakılacaktır.

“..Dava Türk Medeni Kanununun 145/l. maddesine dayalı evlenmenin iptaline ilişkindir. Görev kamu düzenine ilişkindir. Mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınması gerekir. 4787 Sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanunun 4. maddesi; 4721 Sayılı Türk Medeni Kanununun ikinci kitabından üçüncü kısım hariç olmak üzere (TMK m. 118- 395) kaynaklanan bütün davaların Aile Mahkemesinde bakılacağını hükme bağlamıştır. Şu halde Aile Mahkemesi kurulmayan yerlerde Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen Asliye Hukuk Mahkemelerinde davanın Aile Mahkemesi sıfatı ile görülüp karara bağlanması gerekir. (H.G.K. 16.11.2005 tarih ve 2/673-617 sayılı kararı) Bu açıklama karşısında; davaya Aile Mahkemesi sıfatıyla bakılması gerekirken, bu husus düşünülmeden Asliye Hukuk Mahkemesi olarak yargılamaya devam edilip, yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.” Y2HD, 14.01.2010, 1***7-5***6

“..Dava, Türk Medeni Kanununun 129/1 ve 147. maddesine dayanılarak Cumhuriyet Savcısı tarafından dava name ile açılmıştır. Görev kamu düzenine ilişkindir. Mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınması gerekir. 4787 Sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanunun 4. maddesi; 4721 Sayılı Türk Medeni Kanununun İkinci kitabından üçüncü kısım hariç olmak üzere (TMK m. 118-395) kaynaklanan bütün davaların Aile Mahkemesinde bakılacağını hükme bağlamıştır. Şu halde Aile Mahkemesi kurulmayan yerlerde Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen Asliye Hukuk Mahkemelerinde davanın Aile Mahkemesi sıfatı ile görülüp karara bağlanması gerekir. (H.G.K. 16.11.2005 tarih ve 2/673-617 sayılı kararı) Bu açıklama karşısında; davaya Aile Mahkemesi sıfatıyla bakılması gerekirken, bu husus düşünülmeden Asliye Hukuk Mahkemesi olarak yargılamaya devam edilip, yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.” Y2HD, 23.03.2009, 2***1-5***1

“..Dava Türk Medeni Kanununun 145/4. maddesine dayalı mutlak butlan nedeniyle evlenmenin iptaline İlişkindir. Görev kamu düzenine ilişkindir. Mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınması gerekir. 4787 Sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanunun 4. maddesi; 4721 Sayılı Türk Medeni Kanununun ikinci kitabından üçüncü kısım hariç olmak üzere (TMK m. 118-395) kaynaklanan bütün davaların Aile Mahkemesinde bakılacağını hükme bağlamıştır. Şu halde Aile Mahkemesi kurulmayan yerlerde Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen Asliye Hukuk Mahkemelerinde davanın Aile Mahkemesi sıfatı ile görülüp karara bağlanması gerekir. (H.G.K. 16.11.2005 tarih ve 2/673-617 sayılı kararı) Bu açıklama karşısında; davaya Aile Mahkemesi sıfatıyla bakılması gerekirken, bu husus düşünülmeden Asliye Hukuk Mahkemesi olarak yargılamaya devam edilip, yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.” Y2HD, 25.05.2009. 7***1-9***5

“..Dava eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması sebebiyle mutlak butlanla evliliğin iptaline İlişkindir. Görev kamu düzenine ilişkindir. Mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınması gerekir. 4787 Sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanunun 4. maddesi; 4721 Sayılı Türk Medeni Kanununun İkinci kitabından üçüncü kısım hariç olmak üzere (TMK m. 118-395) kaynaklanan bütün davaların Aile Mahkemesinde bakılacağını hükme bağlamıştır. Şu halde Aile Mahkemesi kurulmayan yerlerde Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen Asliye Hukuk Mahkemelerinde davanın Aile Mahkemesi sıfatı ile görülüp karara bağlanması gerekir. (H.G.K. 16.11.2005 tarih ve 2/673-617 sayılı kararı) Bu açıklama karşısında; karar tarihinden sonra yürürlüğe giren Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun gereğince davaya aile mahkemesi sıfatıyla bakılmak üzere hükmün bozulması gerekmiştir.” Y2HD, 09.07.2009, 7***3-1***2

“,.Dava evliyken, yeniden evlenen kişinin ikinci evliliğinin iptali isteğine ilişkindir. Görev kamu düzenine ilişkindir. Mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınması gerekir. 4787 Sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanunun 4. maddesi; 4721 Sayılı Türk Medeni Kanununun ikinci kitabından üçüncü kısım hariç olmak üzere (TMK m. 118-395) kaynaklanan bütün davaların Aile Mahkemesinde bakılacağını hükme bağlamıştır. Şu halde Aile Mahkemesi kurulmayan yerlerde Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen Asliye Hukuk Mahkemelerinde davanın Aile Mahkemesi sıfatı ile görülüp karara bağlanması gerekir. (H.G.K. 16.11.2005 tarih ve 2/673-617 sayılı kararı) Bu açıklama karşısında; davaya Aile Mahkemesi sıfatıyla bakılması gerekirken, bu husus düşünülmeden Asliye Hukuk Mahkemesi olarak yargılamaya devam edilip, yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.” Y2HD, 17.10.2007, 1***0-1***0

‘‘..Dava, evliliğin iptali isteğine ilişkindir. Görev kamu düzeni le İlişkin olup mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınması gerekir. 4787 Sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanunun 4. maddesi; 4721 Sayılı Türk Medeni Kanununun ikinci kitabından üçüncü kısım hariç olmak üzere (TMK m. 118-395) kaynaklanan bütün davaların Aile Mahkemesinde bakılacağını hükme bağlamıştır. Şu halde Aile Mahkemesi kurulmayan yerlerde Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen Asliye Hukuk Mahkemelerinde davanın Aile Mahkemesi sıfatı ile görülüp karara bağlanması gerekir. (H.G.K. 16.11.2005 tarih ve 2/673-617 sayılı kararı) Bu açıklama karşısında; davaya Aile Mahkemesi sıfatıyla bakılması gerekirken, bu husus düşünülmeden Asliye Hukuk Mahkemesi olarak yargılamaya devam edilip, yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.” Y2HD, 29.11.2010, 1***8-1***7

Yetkili Mahkeme (TMK m. 160)

TMK madde 160 hükmüne göre, Evlenmenin butlanı davasında, yetki bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır ise de; boşanma davası açma hakkının sadece eşlere verildiği oysa butlan davasının eşler dışındaki kişiler tarafından da açıla-bildiği için yetkili mahkemenin bu gerçeğe göre incelenmesi gerekir.

Görev ve yetki itirazı aynı anda ileri sürülürse önce görevli mahkeme belirlenir(HUMK madde 191) Y2HD, 19.3.1985, 2***1-2***6.

Eşler Tarafından Açılan Butlan Davasında

Evlenmenin butlanı davasında, yetki bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanacağından eşlerden biri tarafından açılacak olan evlenmenin butlanı davalarına TMK m. 168 hükmüne göre; yer olarak aşağıdaki mahkemeler tarafından bakılır;

  • Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi
  • Davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi.

TMK. m, 19 f. I hükmüne göre yerleşim yeri bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. Yerleşim yeri hukuki bir kavramdır.

Diğerleri Tarafından Açılan Butlan Davasında

HUMK m, 9. Hükmüne göre; Evlenmenin butlanı davasının Cumhuriyet savcısı, yasal temsilci ya da ilgililer tarafından açılması durumunda yetkili mahkeme genel hükümlere göre belirlenir.

Evlenmenin butlanı davasının Cumhuriyet savcısı, yasal temsilci ya da ilgililer tarafından açılması durumunda eşlere husumet yöneltilmesi gerektiğinden davanın eşlerden birinin yerleşim yerinde açılması da mümkündür.

“..Dava, Türk Medeni Kanununun 129/1 ve 145/4 maddelerine dayalıdır. Evlenmenin butlanı davasında, yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır. (TMK. 160) Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. (TMK. 168) Yerleşim yeri bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. (TMK. 19/1.) Dosyada davalılar Hüseyin ve Fadile’ nin yerleşim yerinin Adana’ da olduğunu gösterir bir delil bulunmamaktadır. Bu yön nazara alınmaksızın yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.” Y2HD, 03.12.2007, 2***3-1***0. İş bu dava Cumhuriyet savcısı tarafından açılmıştır.

Yetkiye İlişkin Usul Hükümleri

Evlenmenin butlanı davasında yetkiye ilişkin usul hükümlerini bu bölümde inceleyeceğiz.

Yetki Kesin Yetki Değildir

TMK m. 160, 168. Hükümlerine göre; Evlenmenin butlanı davasında uygulanacak yetki kuralı kamu düzenine ilişkin kesin yetki kuralı olmayıp aile mahkemesine ilk itiraz olarak ileri sürüldüğünde incelenebilir.

“..Dava, eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede (TMK. m. 129/1) hısımlığın bulunması sebebiyle evliliğin iptali (TMK. 145/3.) isteğine ilişkin olup, Cumhuriyet Savcısı tarafından resen açılmıştır. (TMK. madde 146/1.) Evlenmenin butlanı davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.(TMK. madde 160) Bu bakımdan evliliğin iptali davalarında yetki kesin yetki değildir. Bir dava birden fazla davalıya karşı davalılardan yalnız birinin yerleşim yerindeki mahkeme de açılmış ise (HUMK. madde 9/11.) bu davalının yetki itirazı üzerine yetkisizlik kararı verilemeyeceği gözetilmeksizin davalı nüfus idaresinin yetkisizlik itirazının kabulü ile yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.” Y2HD, 20.01.2009, 1***0-1***6

“..Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle (TMK. md. 160) evlenmenin butlanı davalarında yetki bakımından boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanacağı ve bu hususta davalı tarafın herhangi bir itirazının bulunmadığının anlaşılmasına göre (TMK. md.160) aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yersizdir.” Y2HD, 13.05.2010, 6***5-9***8

Taraf Olamayanların İlk İtirazı İncelenemez

Evlenmenin butlanı davasında taraf olamayanların ilk itirazı incelenemez.

“..Dava, eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede hısımlık bulunduğu (TMK. 145/4) iddiasına dayalı, mutlak butlan sebebiyle evliliğin iptali isteğine ilişkin olup, C. Savcısı tarafından dava name ile re’sen açılmıştır. Evlenmenin butlanı davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır. (T.M.K.160) Boşanma davalarında yetkiyi düzenleyen Türk Medeni Kanununun 168 nci maddesinde yer alan kural, kamu düzenine ilişkin kesin yetki kuralı olmayıp, ilk itiraz olarak ileri sürüldüğünde incelenebilir. Davalıların herhangi bir yetki itirazı bulunmamaktadır. Evliliğin iptali davasında nüfus idaresinin taraf sıfatı bulunmamaktadır. Yargılamada bulunması da taraf sıfatını kazandırmaz.(Y. 2.H.D.’ nin 21.03.2005 tarihli 2005/802-4354 sayılı kararı) Davada taraf sıfatı bulunmayan nüfus idaresinin yetki itirazı sonuç doğurmaz. Bu husus gözetilmeden işin esasının incelenmesi gerekirken, yazılı şekilde yetkisizlik kararı verilmesi doğru görülmemiştir.” Y2HD, 06.02.2008 7***7-1***0

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here