4°C
İSTANBUL HAVA DURUMU4°C Kar Yağışlı
DESTEK TELEFONU 0532 442 62 33

Bizden Haberler

Boşanma.org.tr

Evlilik Birliğinin Korunmasına Yönelik Hakimin Genel Müdahalesi

- +

project-image-6

http://bosanma.org.tr/evlilik-birliginin-korunmasina-yonelik-hakimin-genel-mudahalesi/

Evlilik Birliğinin Korunmasına Yönelik Hakimin Genel Müdahalesi (TMK m. 195 f. II)

Eşler; karşılıklı sevgi, saygı ve anlayış duygularıyla evlilik birliğine ilişkin önemli kararları birlikte almak zorundadırlar. Eşlerin diğerinin aldığı karara örtülü olarak onay vermesi de mümkündür. Eşlerden her birinin kural olarak evlilik birliğine ilişkin önemli kararlan aralarında çekişme / uyuşmazlık çıkmadan gerçekleştirmeleri beklenir. Bilindiği üzere eşler görev bölümünü aralarında serbestçe kararlaştırabilirler.

Evlilik birliği hayat ortaklığı olduğu kadar karar ortaklığı anlamını da taşır. Ancak eşlerin yaşam tarzları, yetime tarzları, düşünce tarzları, algılama tarzları her zaman uyum içinde olmayabilir. Uyumsuzluğun dürüstlük kuralları çerçevesinde iyilik düzleminde ve dostane şekilde giderilmesi mümkün olmadığı takdirde birliğin korunması/sarsıntıya/krize girmemesi amacıyla eşlerden birinin ya da ikisinin hakimin müdahalesini istemesi gerekebilir.

Kuşkusuz ki eş hakimin müdahalesini isteme yerine boşanma kararı verilmesini istemesi de mümkündür.

TMK m, 195 f. II. hükümlerine göre; Evlilik birliğinin korunması amacıyla hakimin genel müdahalesi aşağıdaki kapsamda gerçekleşmelidir;

  • Genel müdahale TMK m. 195 f. II. altında düzenlenen şekilde yapılmalıdır,
  • Genel müdahale sonucu tespit kararı ile yetinilmelidir. (Uyuşmazlığın çözümün gerçekleştiği ya da gerçekleşmediği doğrultusunda)

Bu başlıkların detaylı izahını yapmaya çalışalım

Genel müdahale TMK m. 195 f. II. altında düzenlenen şekilde yapılmalıdır

Genel müdahalenin kanunda düzenlenen şekilde yapılması gerekir. Genel müdahale 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda üç kademeli olarak düzenlenmiştir;

  • Uyarma,
  • Uzlaştırmaya çalışma,
  • Uzman yardımı isteme

Uyarma

Evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya evlilik birliğine ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülmesi sebebiyle müdahale istendiğinde hakim öncelikle eşleri yükümlülükleri konusunda uyarmalıdır.

Uyarma görev ve yetkisi sadece aile mahkemesine verilmiştir. Bu sebeple evlilik birliğine üçüncü kişilerin müdahale hak ve yetkisi bulunmamaktadır. Örneğin eşin ana babasının müdahale hak ve yetkisi bulunmamaktadır.

Yükümlülükleri konusunda uyarma, eşe evlilik birliğine ilişkin ihmal ettiği görevleri hatırlatarak/işaret ederek bu görevlerini yerine getirme gereğini bildirmeyi içermelidir. Hatırlatma varsa yükümlülüğe aykırı davranışı sergilemekten vazgeçmesine dikkat çekme şeklinde de olabilir. örneğin her gün dışarıda alkol alarak eve geç gelme alışkanlığını sonlandırması konusunda eşe uyarı yapılabilir.

Aile mahkemesi hakimi tarafından kanundan kaynaklanan otorite kullanılarak eşlere birbirine aralarındaki uyuşmazlığı gidermeleri için yapılan ikazdan/ihtardan/uyarıdan sonuç alınırsa eşlerin uyarı sonucunda oluşan iradelerinin tespitine karar vermekle yetinilmelidir.

Müdahale isteminde bulunan eş tarafından sadece uyarı yapılması isteminde bulunulmuşsa uyarı ile yetinilmesi gerekir.

“…Maddi hadiseleri açıklamak taraflara, onun hukuki nitelendirilmesi hakime ait bulunmaktadır. Davacı 78 yaşında olduğunu, makul bir sebep yokken 48 yıllık eşinin evi geceleri terk edip çocukların yanına gittiğini, bu davranışının kendisinde olumsuz etki yaptığını belirterek gerekli ihtarın yapılmasını istemiştir. Medeni Kanunun 185. maddesi; evlenme ile eşler arasındaki birliğinin kurulmuş olacağını, eşlerin bu birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak, çocuklarının bakımına, eğitim ve gözetimine beraberce özen göstermekle yükümlü bulunduklarını, eşlerin birlikte yaşamak, birbirlerine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorunda olduklarını, 195. maddesi de; bu birliktelikten doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya evlilik birliğine ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülmesi halinde, eşlerin ayrı ayrı veya birlikte hakimin müdahalesini isteyebileceklerini, hakimin eşleri yükümlülükleri konusunda uyarabileceğini, onları uzlaşmaya çalıştırabileceğini, gerektiği takdirde eşlerden birinin istemi üzerine kanunda öngörülen önlemleri de alabileceğini hükme bağlamıştır. Amaç evlilik birliğini korumaktadır. Somut olayın Özelliğine göre, hakim eşlere yükümlülüklerinin ne olduğunu hatırlatıp, belli konularda uyarabilir.” Y2HD, 01.12.2003, 1***2-1***6

Evlilik birliğinin korunması amacıyla hakim uyan şeklindeki genel müdahalesini aşağıdaki biçimlerde gerçekleştirebilir;

  • Birlikte uyarma,
  • Tek başına uyarma,
  • Yazılı uyarma

Birlikte Uyarma

Evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya evlilik birliğine ilişkin Önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülmesi halinde, eşlerin ayrı ayrı veya birlikte hakimin müdahalesini istediğinde hakim uyuşmazlığın oluşumunda eşlerin az ya da çok birlikte katkısı olduğunu kanaatine varmışsa eşleri yükümlülükleri konusunda birlikte uyarmalıdır.

Birlikte uyarının kural olarak eşlerin birlikte olduğu bir duruşmada yapılmasında fayda vardır. Ancak uyarının farklı oturumlarda ve eşlerin birlikte olmadığı anda da yapılması mümkündür. Yeter ki uyarıdan sonuç alınmış olsun. Uyarıdan sonuç alınamazsa uzlaştırmanın eşlerin birlikte olacakları bir oturumda yapılması gerekir.

Tek Başına Uyarma

Evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya evlilik birliğine ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülmesi halinde, eşlerin ayrı ayrı veya birlikte hakimin müdahalesini istediğinde hakim uyuşmazlığın oluşumuna eşlerden birinin davranışının sebep olduğu kanaatine varmışsa sadece o eşi yükümlülükleri konusunda uyarmalıdır.

Uyuşmazlığa üçüncü kişilerin sebep olduğu ileri sürülmüşse hakimin üçüncü kişilere uyarıda bulunma yetkisi bulunmamaktadır. Örneğin uyuşmazlığı diğer eşin babası sebep olmakta ise hakimin diğer eşin babasına uyarı yapma yetkisi yoktur. Uyarı, uyuşmazlığa sebep olan diğer eşin babasına değil bizzat diğer eşe yapılır. Kendisine, babasının uyuşmazlık yaratan davranışları sergilemesinin engellenmesi uyarısında bulunulur.

Yazılı Uyarma

Evlilik birliğinin korunması amacıyla hakim tarafından uyarılması istenilen eşin iyiniyetli olduğu anlaşılmışsa sadece yazılı uyarma ile de yetinilebilir.

Uzlaştırmaya Çalışma

Evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya evlilik birliğine ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülmesi halinde, eşlerin ayrı ayrı veya birlikte hakimin müdahalesini istediğinde hakim, eşleri yükümlülükleri konusunda uyarır sonuç alamazsa onları uzlaştırmaya çalışır.

Aile mahkemesi hakimi eşlere, uyuşmazlığın bitirilmesi konusunda birbirine yardımcı olmak zorunda olduğu uyarısında bulunmasına rağmen bu uyarıdan sonuç alınamaz ise uzlaştırma amacıyla sırasıyla aşağıdaki işlemlerin yapılması gerekir;

  • Uyuşmazlığın kaynağının belirlenmesine çalışılır,
  • Uyuşmazlık sebepleri konusunda eşler ayrıntılı biçimde dinlenir,
  • Tarafların gösterdikleri tanıklar dinlenir,
  • Gerekirse mahallinde keşif yapılarak bilirkişi dinlenebilir,
  • Belirlenen uyuşmazlık sebebine göre telkinlerde bulunulur,
  • Sonuç olarak uyuşmazlığın çözüm şekli gösterilir,
  • Çözüm şekli makul bir süreyi gerektiriyorsa istek halinde süre verilir,
  • Süre sonunda anlaşma gerçekleşmese bile uzlaşma işlemi sonlandırılır

Uzlaşma işlemi sonucunda eşler arasında anlaşma/barışma gerçekleşirse gerçekleşen uzlaşma doğrultusunda tespit kararı verilir.

Uzlaşma işlemi sonucunda anlaşma/barışma gerçekleşmez ise genel müdahalenin son safhası olan uzman yardımı alma bölümüne geçilir.

Uzman Yardımı İsteme

Evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya evlilik birliğine ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülmesi halinde, eşlerin ayrı ayrı veya birlikte hakimin müdahalesini istediğinde hakim, eşleri yükümlülükleri konusunda uyarır; onları uzlaştırmaya çalışır ve gerekiyorsa eşlerin ortak rızası ile uzman kişilerin yardımını isteyebilir.

Aile mahkemesi hakiminin genel müdahale sırasında eşlere kendiliğinden uzman yardımı alma talimatını verme yetkisi yoktur. Aile mahkemesi hakimi eşlere uyarı ve uzlaştırmadan sonuç alınamadığını bu sebeple uzman yardımı almak isteyip istemediklerini sorar.

Uzman Yardımı Ortak Karar İle İstenilmemişse

Eşler uzman yardımı alma konusunda ortak kararları olmadığını açıklamışlarsa ya da eşlerden sadece biri uzman yardımı almak istediğini açıklamışsa genel müdahale işlemine son verilerek bu duruma ilişkin tespit kararı verilir.

Uzman Yardımı Ortak Karar İle İstenilmişse

Eşler ortak kararları ile uzman yardımı almak istediklerini açıklamışlarsa aile mahkemesi hakimi onları uzman kişilere gönderir.

Bünyesinde psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı bulunan aile mahkemeleri genel müdahaleye yönelik dava ve işlerde gerektiğinde bu uzmanlardan yararlanır. (Aile mahkemeleri bünyesinde bulunan uzmanlar 18.6.1927 tarihli ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda düzenlenen hakimin reddi sebeplerine göre reddolunabilir.)

Başka bir uzmanlık dalına ihtiyaç duyulması hallerinde, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlar veya serbest meslek icra edenlerden yararlanılacaktır.

Aile mahkemesi hakimi genel müdahaleye ilişkin hangi konuda görüş istiyorsa mümkün oldukça sıra ile göstererek uzmana açıkça bildirmelidir.

Uzmanlar tarafından aile mahkemesince istenen konular hakkında taraflar arasındaki genel müdahale konusu uyuşmazlık nedenlerine ilişkin araştırma ve inceleme yapılır sonucu aile mahkemesine bildirilir. Bilinmelidir ki uzmanların genel müdahaleye ilişkin görüşü aile mahkemesi hakimini bağlamaz. Başka bir anlatımla uzmanların genel müdahaleye ilişkin görüşü takdiri bir delildir.

Adalet Bakanlığınca atanan psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıya hizmetleri karşılığı olmak üzere herhangi bir ücret ödenmeyecektir. Bu uzmanların o yerdeki bir başka mahkeme kadrosunda bulunması bir farklılık yaratmayacaktır. Yeter ki Adalet Bakanlığınca atanan bir uzman olsun.

Bu görevlilerin bulunmaması, iş durumlarının müsait olmaması veya görevin bunlar tarafından yapılmasında hukuki veya fiili herhangi bir engel bulunması ya da başka bir uzmanlık dalına ihtiyaç duyulması hallerinde, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlar veya serbest meslek icra edenlere ise hizmetleri karşılığı olarak kendilerine makul bir ücret takdir edilecektir.

Takdir edilen ücret taraflardan alınmalıdır. Taraflar karşılamıyorsa bu ücret Hazineden alınacaktır. (HUMK. m. 415) Eğer bir adli yardım kararı yoksa bu ücretin daha sonra uyuşmazlığı sebep olan eş ya da uyuşmazlığa eşlerin birlikte sebebiyet verdikleri anlaşılmışsa eşlerden yargılama gideri olarak alınmasına karar verilecektir

Genel Müdahale Sonucu Tespit Kararı İle Yetinilmelidir

Aile mahkemesi hakimi topladığı deliller sonucunda evlilik birliğinin huzur ve yararını göz önünde tutarak genel müdahale konusu bulunmadığını belirlemişse “Çekişme konusunda genel müdahaleye gerek bulunmadığının tespitine” karar vermelidir.

TMK m. 195 f. II. hükümlerine göre; evlilik birliğinin korunması amacıyla hakimin sadece genel müdahalesi istenilmişse aile mahkemesinin müdahalesi sadece uyarma, uzlaştırmaya çalışma, uzman yardımı şeklinde gerçekleşebilir.

Aile mahkemesi hakimi genel müdahaleden sonuç alamadığı takdirde TMK m. 195 f. III hükmünde ifade edildiği üzere ancak eşlerden birinin istemi üzerine kanunda öngörülen müdahaleyi yani özel müdahaleyi yapar / yapabilir.

Diğer bir deyişle evlilik birliğinin korunması amacıyla hakimden sadece genel müdahale istenilmişse hakimin kendiliğinden özel müdahalede bulunabilmesi mümkün değildir. Özel müdahale ancak eşlerden birinin istemi üzerine yapılabilir.

Sadece genel müdahale istenildiği için hakim genel müdahaleden sonuç alamamış olabilir. İşte bu durumda evlilik birliğinin korunması amacıyla hakimin TMK m. 195 f. II. altından düzenlenen genel müdahalesi sonucu olarak eşleri uyarır; onları uzlaştırmaya çalışır ve eşlerin ortak rızası ile uzman kişilerin yardımını istedikten sonra yine de uzlaşma olmamışsa bu durumun tespiti kararı ile yetinmelidir. Verilen tespit kararı eşe ayrı yaşama hakkı verebileceği gibi aynı zamanda boşanma davası için güçlü delil özelliği taşır. Birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hakim, eşlerden birinin istemi üzerine birinin diğerine yapacağı parasal katkıya, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ve eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri alır

Çekişme konusunda çözüm şeklinin ne olacağının tespitine karar verilmesi ise TMK m. 195 f. III hükmünde ifade edildiği üzere ancak eşlerden birinin istemi üzerine kanunda öngörülen müdahalenin yani özel müdaha¬lenin42 istenilmesi durumunda mümkündür.

Aile Hukuku, Aile Hukuku İlkeleri, Aile Hukuku Kapsamı, Evlilik Birliğinin Korunması, Evlilik Hukuku, Evlilikte Eşlerin Yükümlülükleri,